Khi vợ chồng ly hôn, quyền trực tiếp nuôi con nhỏ thường là vấn đề gây nhiều tranh chấp. Đặc biệt, trẻ dưới 36 tháng tuổi cần được chăm sóc và bảo vệ trong giai đoạn đầu đời. Pháp luật có quy định ưu tiên giao trẻ cho mẹ trực tiếp nuôi. Tuy nhiên, quy định này vẫn có những ngoại lệ cụ thể.
Vậy con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn ở với ai? Người cha có thể giành quyền nuôi con trong trường hợp nào? Bài viết dưới đây phân tích căn cứ pháp luật và những tình huống thực tế cần lưu ý.
1. Con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn ở với ai?
Theo nguyên tắc, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi khi cha mẹ ly hôn. Căn cứ khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Quy định xác định trẻ dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi.
Tuy nhiên, pháp luật quy định hai ngoại lệ:
- Người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con.
- Cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Như vậy, người mẹ được pháp luật ưu tiên khi con chưa đủ 36 tháng tuổi. Nhưng đây không phải quyền tuyệt đối trong mọi trường hợp.
Nếu cha mẹ không thống nhất người trực tiếp nuôi con, Tòa án sẽ xem xét căn cứ pháp luật. Việc giải quyết phải bảo đảm quyền lợi của trẻ.

2. Vì sao pháp luật ưu tiên giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ?
Quy định ưu tiên người mẹ xuất phát từ nhu cầu chăm sóc đặc biệt của trẻ nhỏ. Đây là giai đoạn trẻ cần sự chăm sóc thường xuyên và ổn định.
Nhu cầu chăm sóc và nuôi dưỡng trong giai đoạn đầu đời
Trẻ dưới 36 tháng tuổi thường cần chế độ dinh dưỡng phù hợp. Nhiều trẻ vẫn cần bú mẹ và sự chăm sóc sát sao. Người mẹ thường có vai trò quan trọng trong quá trình chăm sóc trẻ. Tuy nhiên, khả năng chăm sóc thực tế của từng gia đình có thể khác nhau.
Bảo đảm sự ổn định về thể chất và tinh thần
Trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng khi môi trường sống thay đổi đột ngột. Việc duy trì người chăm sóc quen thuộc có thể giúp hạn chế xáo trộn. Tòa án cần cân nhắc điều kiện sống và sự gắn bó của trẻ. Mục tiêu là bảo đảm sự phát triển toàn diện sau ly hôn.
Bảo vệ quyền lợi của trẻ thay vì quyền lợi riêng của cha mẹ
Quy định ưu tiên mẹ không nhằm phủ nhận vai trò của người cha. Cả cha và mẹ đều có quyền, nghĩa vụ chăm sóc con. Nếu người mẹ không đủ điều kiện hoặc có thỏa thuận phù hợp, trẻ có thể được giao cho cha. Việc quyết định phải đặt lợi ích của trẻ lên hàng đầu.

3. Trường hợp nào mẹ không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con dưới 36 tháng tuổi?
Không phải cứ mẹ có thu nhập thấp hoặc đi làm xa là mất quyền nuôi con. Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP hướng dẫn cụ thể các trường hợp được xem xét.
Mẹ mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng
Người mẹ có thể không đủ điều kiện nếu mắc bệnh hiểm nghèo. Hoặc mắc bệnh nặng khiến mẹ không thể tự chăm sóc bản thân. Tình trạng bệnh cũng phải ảnh hưởng đến khả năng trực tiếp chăm sóc con. Ví dụ, mẹ bị đột quỵ và liệt nửa người, không thể đi lại.
Mẹ có thu nhập thấp và không có tài sản khác
Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP hướng dẫn trường hợp mẹ có thu nhập mỗi tháng thấp hơn một nửa mức lương tối thiểu vùng tại nơi cư trú. Đồng thời, mẹ không có tài sản nào khác để chăm sóc con.
Điều kiện này cần được xem xét đầy đủ. Không thể chỉ căn cứ mức lương thấp để kết luận mẹ không đủ điều kiện.
Mẹ không có thời gian tối thiểu để chăm sóc con
Người mẹ có thể không đủ điều kiện nếu không có thời gian tối thiểu để trực tiếp chăm sóc trẻ. Ví dụ, mẹ thường xuyên đi làm xa và không thể bố trí thời gian chăm sóc. Tòa án cần đánh giá hoàn cảnh cụ thể và khả năng hỗ trợ thực tế.
Điều kiện của cha cũng phải được xem xét
Nếu điều kiện chăm sóc của cha không tốt hơn điều kiện của mẹ thuộc các trường hợp hướng dẫn trên, Tòa án quyết định giao con cho mẹ trực tiếp nuôi. Như vậy, việc đánh giá không chỉ dựa vào một yếu tố riêng lẻ. Tòa án cần xem xét toàn diện hoàn cảnh của cả cha và mẹ.
4. Người cha có được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi không?
Có. Người cha vẫn có thể được trực tiếp nuôi con dưới 36 tháng tuổi trong những trường hợp pháp luật cho phép.
Người mẹ không đủ điều kiện chăm sóc con
Nếu người mẹ thuộc trường hợp không đủ điều kiện theo hướng dẫn pháp luật, Tòa án có thể giao con cho cha. Người cha cần chứng minh khả năng chăm sóc và bảo đảm điều kiện sống cho trẻ. Những yếu tố này được đánh giá cùng hoàn cảnh cụ thể.
Cha mẹ thỏa thuận giao con cho cha
Khoản 3 Điều 81 cho phép cha mẹ có thỏa thuận khác. Tuy nhiên, thỏa thuận phải phù hợp với lợi ích của trẻ. Ví dụ, mẹ đồng ý để cha trực tiếp nuôi con. Cha có điều kiện chăm sóc ổn định và bảo đảm nhu cầu của trẻ. Tòa án sẽ xem xét nội dung thỏa thuận khi giải quyết vụ án. Thỏa thuận không được làm ảnh hưởng quyền lợi chính đáng của con.
Người mẹ bỏ đi hoặc không trực tiếp chăm sóc con
Trong thực tế, có trường hợp người mẹ tự ý rời khỏi gia đình. Người cha là người trực tiếp chăm sóc trẻ trong thời gian dài.
Nếu trẻ đã ổn định với môi trường sống hiện tại, Tòa án có thể xem xét giao con cho cha. Việc đánh giá phải dựa trên chứng cứ và lợi ích thực tế của trẻ.
Án lệ số 54/2022/AL là một ví dụ đáng chú ý. Án lệ đề cập trường hợp mẹ bỏ đi khi con còn nhỏ, không quan tâm chăm sóc. Người cha trực tiếp nuôi con trong điều kiện tốt và trẻ đã quen môi trường sống đó.
Trong tình huống tương tự, Tòa án có thể tiếp tục giao con cho cha.

5. Tòa án căn cứ vào đâu để quyết định người trực tiếp nuôi con?
Khi giải quyết tranh chấp, Tòa án không chỉ xem xét thu nhập. Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP hướng dẫn đánh giá khách quan và toàn diện quyền lợi của trẻ.
Các tiêu chí quan trọng gồm:
- Điều kiện và khả năng trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
- Khả năng bảo vệ trẻ khỏi bị xâm hại và bóc lột.
- Sự gắn bó, thân thiết giữa trẻ với cha và mẹ.
- Mức độ quan tâm, chăm sóc của mỗi bên.
- Khả năng duy trì môi trường sống và giáo dục ổn định.
- Nguyện vọng được sống cùng anh, chị, em nếu có.
- Nguyện vọng của trẻ được sống cùng cha hoặc mẹ, nếu phù hợp độ tuổi.
Đối với trẻ dưới 36 tháng tuổi, việc lấy ý kiến như trẻ từ đủ 07 tuổi không áp dụng. Tuy nhiên, Tòa án vẫn phải xem xét các yếu tố liên quan đến lợi ích của trẻ.
Thu nhập cao có quyết định quyền nuôi con không?
Không. Thu nhập chỉ là một trong nhiều yếu tố đánh giá. Người có thu nhập cao hơn không đương nhiên được giao quyền nuôi con.
Ví dụ, người cha có thu nhập tốt nhưng thường xuyên vắng nhà. Người mẹ có thu nhập thấp hơn nhưng trực tiếp chăm sóc trẻ ổn định. Tòa án cần xem xét tổng thể điều kiện thực tế. Không nên chỉ dựa vào mức lương để xác định người nuôi con.
6. Hồ sơ và chứng cứ cần chuẩn bị để giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi
Khi có tranh chấp, mỗi bên nên chuẩn bị tài liệu chứng minh điều kiện chăm sóc trẻ. Chứng cứ cần phản ánh hoàn cảnh thực tế và khả năng nuôi dưỡng lâu dài.

Chứng minh quá trình trực tiếp chăm sóc con
Có thể sử dụng hồ sơ khám chữa bệnh của trẻ. Lịch tiêm chủng, giấy tờ nhập viện và tài liệu chăm sóc cũng có giá trị tham khảo. Hình ảnh, tin nhắn và lời khai người làm chứng có thể bổ sung chứng cứ. Việc thu thập phải bảo đảm hợp pháp.
Chứng minh điều kiện sống và người hỗ trợ chăm sóc
Người yêu cầu nuôi con nên chứng minh nơi ở ổn định. Có thể cung cấp giấy tờ nhà ở và thông tin về người hỗ trợ chăm sóc. Ông bà hoặc người thân hỗ trợ là yếu tố tham khảo. Tuy nhiên, sự hỗ trợ này không thay thế hoàn toàn trách nhiệm trực tiếp của cha hoặc mẹ.
7. Quyền cấp dưỡng và thăm nom con sau khi ly hôn
Dù ai trực tiếp nuôi con, người còn lại vẫn có quyền và nghĩa vụ theo pháp luật. Việc ly hôn không làm chấm dứt trách nhiệm làm cha, mẹ.
Nghĩa vụ cấp dưỡng cho con
Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng.
Mức cấp dưỡng do cha mẹ thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án quyết định căn cứ thu nhập và khả năng thực tế của người có nghĩa vụ. Tiền cấp dưỡng nhằm bảo đảm chi phí nuôi dưỡng và học tập của trẻ. Không nên xem đây là khoản tiền dành riêng cho người trực tiếp nuôi con.
Quyền thăm nom con
Người không trực tiếp nuôi con có quyền thăm nom. Người trực tiếp nuôi không được cản trở quyền này. Tuy nhiên, nếu việc thăm nom bị lạm dụng và gây ảnh hưởng xấu đến trẻ, Tòa án có thể hạn chế quyền thăm nom theo quy định.
Có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn không?
Có. Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình cho phép yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con. Việc thay đổi có thể được xem xét khi cha mẹ thỏa thuận phù hợp lợi ích của con. Hoặc người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện chăm sóc.
Vì vậy, quyết định giao con khi ly hôn không có nghĩa người trực tiếp nuôi luôn giữ quyền đó trong mọi hoàn cảnh.

Câu hỏi thường gặp về con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn
1. Con 2 tuổi khi ly hôn thường được giao cho ai?
Con 2 tuổi thuộc nhóm dưới 36 tháng tuổi. Theo nguyên tắc, trẻ được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ các ngoại lệ luật định.
2. Mẹ không có việc làm có mất quyền nuôi con không?
Không đương nhiên. Tòa án xem xét thu nhập, tài sản, điều kiện chăm sóc và hoàn cảnh thực tế. Thu nhập thấp không tự động khiến mẹ mất quyền nuôi con.
3. Cha có nhà và thu nhập cao hơn mẹ thì có được nuôi con không?
Có thể, nhưng không đương nhiên. Tòa án còn xem xét thời gian chăm sóc, sự gắn bó và điều kiện phát triển của trẻ.
4. Mẹ đi làm cả ngày, ông bà chăm cháu có bị mất quyền nuôi con không?
Không tự động mất quyền. Tuy nhiên, Tòa án có thể xem xét thời gian mẹ trực tiếp chăm sóc và khả năng bảo đảm nhu cầu của trẻ.
Xem thêm
Luật sư giải đáp: Nhà đứng tên chồng, vợ có được chia không?
Luật sư giải đáp: Chồng không ký đơn, vợ có ly hôn được không?
Con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn về nguyên tắc được giao cho mẹ trực tiếp nuôi. Tuy nhiên, pháp luật vẫn quy định ngoại lệ khi mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận phù hợp.
Người cha có thể được giao nuôi con nếu chứng minh được căn cứ phù hợp. Tòa án sẽ đánh giá toàn diện điều kiện chăm sóc và lợi ích của trẻ. Khi xảy ra tranh chấp, cha mẹ nên chuẩn bị chứng cứ về thu nhập, thời gian chăm sóc và môi trường sống. Việc bảo đảm sự ổn định và phát triển của trẻ luôn là yếu tố quan trọng.

