Nhập tài sản riêng vào tài sản chung là lựa chọn thường gặp khi vợ chồng muốn cùng đứng tên nhà đất, sử dụng tài sản làm nơi ở hoặc bảo đảm cho nghĩa vụ chung. Tuy nhiên, việc cùng quản lý, cùng sử dụng hay cùng đóng góp chi phí chưa chắc đã làm tài sản riêng tự động trở thành tài sản chung.
Để hạn chế tranh chấp, vợ chồng cần xác định đúng nguồn gốc tài sản, lập thỏa thuận phù hợp và thực hiện thủ tục đăng ký khi pháp luật yêu cầu. Bài viết phân tích điều kiện, hồ sơ và hậu quả pháp lý của việc nhập tài sản riêng vào khối tài sản chung.
Tài sản riêng của vợ, chồng gồm những gì?
Theo Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản riêng của vợ hoặc chồng có thể gồm:
- Tài sản mỗi người có trước khi kết hôn;
- Tài sản được thừa kế riêng hoặc tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân;
- Tài sản được chia riêng cho vợ hoặc chồng theo quy định về chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân;
- Tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của mỗi người;
- Tài sản khác mà pháp luật quy định thuộc sở hữu riêng;
- Tài sản hình thành từ tài sản riêng, trừ trường hợp pháp luật hoặc vợ chồng có thỏa thuận khác.
Quyền sử dụng đất có trước khi kết hôn hoặc được thừa kế riêng, tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân có thể là tài sản riêng. Khi có tranh chấp, người cho rằng tài sản thuộc sở hữu riêng cần cung cấp căn cứ chứng minh như giấy chứng nhận, hợp đồng tặng cho, văn bản khai nhận di sản, sao kê thanh toán hoặc thỏa thuận về chế độ tài sản.
Nếu không có căn cứ chứng minh tài sản đang tranh chấp là tài sản riêng, khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đặt ra nguyên tắc tài sản đó được coi là tài sản chung.
Nhập tài sản riêng vào tài sản chung là gì?
Nhập tài sản riêng vào tài sản chung là việc một bên đồng ý chuyển tài sản thuộc sở hữu riêng của mình vào khối tài sản chung hợp nhất của vợ chồng. Sau khi hoàn tất, quyền sở hữu, quản lý và định đoạt tài sản được thực hiện theo chế độ tài sản chung, trừ nội dung khác được pháp luật cho phép và được hai bên thỏa thuận rõ ràng.
Điều 46 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định việc nhập tài sản riêng vào tài sản chung được thực hiện theo thỏa thuận của vợ chồng. Đây là quyết định tự nguyện; một bên không thể tự ý buộc bên còn lại nhập nhà, đất, tiền hoặc tài sản riêng vào khối tài sản chung.
Có bắt buộc nhập tài sản riêng vào tài sản chung không?
Không. Trong thời kỳ hôn nhân, vợ và chồng vẫn có quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản riêng theo Điều 44 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Chủ sở hữu có thể giữ nguyên tài sản riêng, ủy quyền cho người kia quản lý hoặc thỏa thuận nhập toàn bộ hay một phần giá trị vào tài sản chung.
Việc tài sản riêng được dùng làm nơi ở chung, dùng cho sinh hoạt gia đình hoặc do cả hai cùng bảo quản không mặc nhiên đồng nghĩa với việc đã nhập vào tài sản chung. Cần phân biệt giữa quyền sử dụng thực tế và sự chuyển đổi chế độ sở hữu.
Điều kiện để nhập tài sản riêng vào tài sản chung
Hai bên hoàn toàn tự nguyện
Thỏa thuận phải thể hiện ý chí thật sự của cả vợ và chồng. Nếu văn bản được ký do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc người ký không đủ năng lực hành vi theo quy định thì có nguy cơ bị yêu cầu tuyên vô hiệu.
Xác định rõ tài sản được nhập
Văn bản nên mô tả đủ thông tin nhận diện tài sản. Với nhà đất, cần ghi số thửa, tờ bản đồ, địa chỉ, diện tích, số giấy chứng nhận và cơ quan cấp. Với tiền, cổ phần, phần vốn góp hoặc phương tiện, nên ghi số lượng, giá trị, tài khoản, giấy đăng ký và tài liệu chứng minh quyền sở hữu.
Tuân thủ hình thức của giao dịch
Khoản 2 Điều 46 quy định: nếu giao dịch liên quan đến tài sản phải tuân theo một hình thức nhất định thì thỏa thuận nhập tài sản cũng phải bảo đảm hình thức đó. Vì vậy, đối với nhà đất hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, không nên chỉ thỏa thuận bằng lời nói.
Hình thức công chứng, chứng thực và thủ tục đăng ký cụ thể cần được đối chiếu theo loại tài sản, hồ sơ hiện có và yêu cầu của cơ quan đăng ký. Lập văn bản chặt chẽ giúp chứng minh ý chí của hai bên và hạn chế tranh chấp về sau.
Không nhằm trốn tránh nghĩa vụ
Thỏa thuận không được dùng để che giấu tài sản, trốn tránh trả nợ, nghĩa vụ cấp dưỡng, thi hành án hoặc nghĩa vụ tài chính khác. Nếu xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba, giao dịch có thể bị xem xét vô hiệu hoặc không được công nhận đối với người có quyền liên quan.
Thỏa thuận nhập tài sản riêng cần có nội dung gì?
Một văn bản đầy đủ thường nên có:
- Thông tin của vợ và chồng;
- Căn cứ xác lập quan hệ hôn nhân;
- Nguồn gốc và giấy tờ chứng minh tài sản riêng;
- Mô tả chi tiết tài sản hoặc phần giá trị được nhập;
- Thời điểm tài sản trở thành tài sản chung;
- Phạm vi quyền sở hữu của vợ chồng sau khi nhập;
- Nghĩa vụ tài chính đang gắn với tài sản;
- Cam kết về tranh chấp, kê biên, thế chấp và quyền của người thứ ba;
- Trách nhiệm thực hiện công chứng, chứng thực, đăng ký biến động hoặc cập nhật giấy tờ;
- Cách giải quyết nếu thỏa thuận vô hiệu hoặc không thể đăng ký.
Không nên dùng mẫu chung chung nếu tài sản đang thế chấp, có người đồng sở hữu, liên quan doanh nghiệp hoặc có nguồn tiền đan xen giữa tài sản chung và riêng.
Hồ sơ nhập nhà đất riêng vào tài sản chung
Hồ sơ cụ thể phụ thuộc cơ quan tiếp nhận và tình trạng pháp lý của bất động sản, nhưng thường cần chuẩn bị:
- Văn bản thỏa thuận nhập tài sản riêng vào tài sản chung;
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất;
- Căn cước hoặc giấy tờ định danh của hai vợ chồng;
- Giấy chứng nhận kết hôn;
- Giấy tờ chứng minh nguồn gốc tài sản riêng nếu cần;
- Tờ khai và đơn đăng ký theo mẫu của thủ tục đất đai;
- Văn bản của bên nhận thế chấp hoặc giấy tờ giải chấp nếu tài sản đang được dùng để bảo đảm nghĩa vụ;
- Giấy tờ khác theo yêu cầu hợp pháp của cơ quan đăng ký.
Sau khi lập thỏa thuận đúng hình thức, vợ chồng thực hiện thủ tục đăng ký biến động hoặc cập nhật thông tin chủ sử dụng, chủ sở hữu trên giấy chứng nhận. Đối với tình huống liên quan quyền sử dụng đất sau ly hôn, có thể tham khảo bài Chia quyền sử dụng đất của vợ chồng sau khi ly hôn.
Nhà đất đang thế chấp có nhập vào tài sản chung được không?
Tài sản đang thế chấp chịu sự ràng buộc của hợp đồng bảo đảm và quyền của bên nhận thế chấp. Vợ chồng không nên tự lập thỏa thuận rồi yêu cầu thay đổi giấy chứng nhận khi chưa kiểm tra hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp và ý kiến của ngân hàng.
Việc bổ sung người đồng sở hữu có thể làm thay đổi chủ thể, phạm vi bảo đảm hoặc nghĩa vụ liên quan. Cần làm việc trước với ngân hàng để xác định có phải ký phụ lục, sửa đổi hợp đồng bảo đảm hay thực hiện thủ tục khác hay không.
Khoản 3 Điều 46 cũng quy định nghĩa vụ liên quan đến tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung được thực hiện bằng tài sản chung, trừ khi vợ chồng có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.
Nhập một phần tài sản riêng có được không?
Pháp luật tôn trọng thỏa thuận của vợ chồng, vì vậy hai bên có thể thỏa thuận về phạm vi tài sản được nhập nếu đối tượng có thể xác định và việc phân chia không trái quy định. Chẳng hạn, một bên có thể thỏa thuận nhập một phần giá trị hoặc một phần quyền đối với tài sản vào khối chung.
Tuy nhiên, với tài sản không dễ phân chia hoặc phải đăng ký quyền sở hữu, cách ghi tỷ lệ và thủ tục đăng ký cần được kiểm tra trước. Thỏa thuận mơ hồ như “cho vợ/chồng cùng có quyền” mà không xác định phạm vi rất dễ phát sinh tranh chấp.
Tài sản riêng được sửa chữa bằng tiền chung có thành tài sản chung không?
Không phải cứ dùng tiền chung để sửa chữa, cải tạo là tài sản gốc tự động chuyển thành tài sản chung. Cần xem xét thỏa thuận của vợ chồng, nguồn gốc tài sản, mức đóng góp và phần giá trị tăng thêm.
Khi ly hôn, nếu tài sản riêng đã được đầu tư, sửa chữa bằng công sức hoặc tiền chung, bên có đóng góp có thể yêu cầu xem xét quyền lợi đối với phần giá trị đóng góp hoặc giá trị tăng thêm. Chứng từ thanh toán, hợp đồng thi công, hóa đơn vật liệu và trao đổi giữa hai bên có ý nghĩa quan trọng.
Khi ly hôn, tài sản đã nhập vào tài sản chung được chia thế nào?
Khi thỏa thuận nhập tài sản có hiệu lực, tài sản được giải quyết theo nguyên tắc chia tài sản chung tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Tòa án xem xét hoàn cảnh gia đình, công sức đóng góp, việc bảo vệ hoạt động nghề nghiệp, lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền và nghĩa vụ vợ chồng cùng các yếu tố liên quan.
Nguyên tắc “chia đôi” không đồng nghĩa với việc mọi trường hợp đều chia đúng 50/50. Công sức đóng góp và hoàn cảnh cụ thể có thể làm tỷ lệ thực tế khác nhau. Lao động trong gia đình được coi như lao động có thu nhập.
Nếu thỏa thuận nhập tài sản bị tuyên vô hiệu, Tòa án sẽ xem xét nguồn gốc tài sản, hậu quả của giao dịch vô hiệu và phần đóng góp của mỗi bên. Bạn có thể đọc thêm bài Chia tài sản khi ly hôn và bài Nợ chung vợ chồng khi ly hôn.
Có thể rút tài sản đã nhập ra khỏi tài sản chung không?
Không nên hiểu việc nhập tài sản là thao tác có thể đơn phương hủy bất cứ lúc nào. Sau khi tài sản đã trở thành tài sản chung, một bên muốn chuyển lại thành tài sản riêng cần có căn cứ và thỏa thuận phù hợp, đồng thời phải bảo đảm quyền của người thứ ba.
Vợ chồng có thể xem xét cơ chế chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân theo quy định, nhưng thỏa thuận không được gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích gia đình, quyền lợi của con hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ. Với tài sản đã đăng ký hoặc đang thế chấp, còn phải thực hiện các thủ tục liên quan.
Câu hỏi thường gặp
Sau khi kết hôn, nhà đứng tên một người có phải tài sản riêng không?
Không thể chỉ dựa vào tên trên giấy chứng nhận. Cần xem thời điểm và nguồn tiền tạo lập, việc thừa kế hoặc tặng cho, thỏa thuận của vợ chồng và chứng cứ khác. Nếu không chứng minh được là tài sản riêng thì tài sản đang tranh chấp có thể được coi là tài sản chung.
Thỏa thuận bằng giấy viết tay có hiệu lực không?
Cần xem loại tài sản và hình thức pháp luật bắt buộc. Với tài sản mà giao dịch phải công chứng, chứng thực hoặc đăng ký, giấy viết tay có rủi ro không đáp ứng điều kiện về hình thức. Nên lập văn bản đúng quy định ngay từ đầu.
Nhập tài sản riêng có phải nộp thuế không?
Nghĩa vụ thuế, phí và lệ phí phụ thuộc loại tài sản, hình thức giao dịch và hồ sơ cụ thể. Vợ chồng nên xác định đây là thỏa thuận thay đổi chế độ sở hữu hay giao dịch khác, sau đó đối chiếu quy định thuế và yêu cầu của cơ quan đăng ký; không nên mặc định mọi trường hợp đều được miễn.
Có cần đổi giấy chứng nhận sau khi nhập nhà đất không?
Khi thay đổi chủ thể hoặc thông tin về quyền sử dụng, quyền sở hữu, vợ chồng nên thực hiện đăng ký biến động và cập nhật giấy chứng nhận theo thủ tục đất đai. Giấy tờ đăng ký giúp công khai quyền và thuận lợi khi thực hiện giao dịch về sau.
Kết luận
Nhập tài sản riêng vào tài sản chung phải dựa trên sự tự nguyện, xác định rõ tài sản và tuân thủ đúng hình thức pháp luật yêu cầu. Đối với nhà đất, tài sản đăng ký hoặc tài sản đang thế chấp, vợ chồng cần kiểm tra hồ sơ và quyền của người thứ ba trước khi ký.
Nếu tài sản có giá trị lớn, nguồn gốc phức tạp hoặc có nguy cơ tranh chấp, nên được rà soát văn bản trước khi công chứng và đăng ký. Tham khảo thêm dịch vụ luật sư tư vấn hôn nhân gia đình của Luật Đại Việt.
Liên hệ tư vấn: 0933 668 166.